साप्ताहिक दर्पण भाद्र २० देखि असोज ४ २०८३ नेपाल तथा विश्वका प्रमुख घटनाक्रम

साप्ताहिक दर्पण: २०८३ भाद्र २० देखि असोज ४ गतेसम्म | नेपाल तथा विश्वका मुख्य घटनाक्रमहरू

by

भाद्र २० देखि असोज ०४, २०८३

यस विशेष साप्ताहिक दर्पणमा भाद्र २० देखि असोज ४ गते बेलुकीसम्म नेपाल तथा विश्वमा भएका प्रमुख घटनाक्रम समेटिएका छन्। राजनीति, विपद्, अर्थतन्त्र, शिक्षा, स्वास्थ्य, विज्ञान–प्रविधि, AI, सञ्चार, खेलकुद र अन्तर्राष्ट्रिय मामिलाका महत्वपूर्ण अपडेटहरू छोटकरीमा प्रस्तुत गरिएको छ।

  • बाढीको क्षति मूल्यांकनका लागि PDNA समिति गठन (२०८३/०५/२०): सरकारले भोटेकोशी विपद्बाट भएको भौतिक, आर्थिक र सामाजिक क्षतिको विस्तृत मूल्यांकन गर्न राष्ट्रिय योजना आयोगको नेतृत्वमा Post-Disaster Needs Assessment समिति गठन गरेको छ। प्रारम्भिक मूल्यांकनले करिब रु. ४०० अर्ब क्षति र तत्कालीन पुनर्स्थापनाका लागि रु. ८ अर्ब आवश्यक देखाएको छ।
  • भोटेकोशी बाढीको मृतक संख्या १,३४२ पुग्यो (२०८३/०५/२०): नेपाल प्रहरीले भदौ २० सम्म १,३४२ जनाको मृत्यु पुष्टि गरेको र ४,८८६ जना अझै बेपत्ता रहेको जनाएको थियो। खोजी, शव पहिचान तथा राहत कार्य जारी रहेको छ।
  • ११ दिनपछि दुई जना जीवितै उद्धार (२०८३/०५/२०): Upper Trishuli-1 जलविद्युत् आयोजनाको सुरुङबाट एक चिनियाँ नागरिक र बेत्रावतीमा पुरिएको घरबाट ६४ वर्षीया महिलालाई जीवितै उद्धार गरिएको छ। लामो समयपछि भएका यी उद्धारले खोज तथा उद्धार टोलीमा नयाँ आशा जगाएको छ।
  • NEPSE मा बाढीको असर, जलविद्युत् र बीमा क्षेत्रमा दबाब (२०८३/०५/२०): विपद्बाट जलविद्युत् आयोजना तथा बीमा कम्पनीमा ठूलो दाबी पर्न सक्ने चिन्ताले शेयर बजारमा दबाब देखियो। चार कारोबार दिनमा NEPSE ०.५७ प्रतिशत घटेर २,५४२.७७ अंकमा झरेको थियो।
  • Gen-Z आन्दोलनको पहिलो वार्षिकी नजिकिँदा प्रतिबद्धतामाथि प्रश्न (२०८३/०५/२२): २०२५ को Gen-Z आन्दोलनका घाइते र मृतक परिवारले उपचार, रोजगारी, सहायता तथा जवाफदेहितासम्बन्धी सरकारी प्रतिबद्धता पूर्ण रूपमा कार्यान्वयन नभएको गुनासो गरे।
  • बाढी प्रभावित विद्यालयहरूमा पढाइ पुनः सुरु गर्ने प्रयास (२०८३/०५/२३): क्षतिग्रस्त विद्यालयमा स्थायी भवन उपलब्ध नभएका ठाउँमा अस्थायी learning centre प्रयोग गर्दै कक्षा सञ्चालन गर्ने प्रयास सुरु भयो। विशेषज्ञहरूले भौतिक कक्षासँगै बालबालिकाको मानसिक आघातमा पनि ध्यान दिनुपर्ने बताएका छन्।
  • बाढी पीडितमाथि सामाजिक सञ्जालमा आक्रमण नगर्न आग्रह (२०८३/०५/२४): RSP अध्यक्ष रबी लामिछानेले विपद् पीडितले सरकारको आलोचना गर्दा उनीहरूलाई सामाजिक सञ्जालमा निशाना बनाउने प्रवृत्तिविरुद्ध कारबाही गर्न सरकारसँग माग गरे। उनले विशेष संसदीय निगरानी संयन्त्रको प्रस्ताव पनि अघि सारे।
  • बाढी प्रभावित बालबालिकाका लागि ‘Scholarship Bank’ घोषणा (२०८३/०५/२५): अभिभावक गुमाएका वा विस्थापित बालबालिकालाई कक्षा १२ सम्म शिक्षा सुनिश्चित गर्न सरकारले ‘Secured Future Scholarship Scheme’ अन्तर्गत केन्द्रीय Scholarship Bank स्थापना गर्ने योजना सार्वजनिक गर्‍यो।
  • नेपालको जलवायु संकट आर्थिक चुनौतीमा परिणत हुँदै (२०८३/०५/२५): विज्ञहरूले बारम्बार हुने बाढी, पहिरो र हिमनदीजन्य विपद्ले पुनर्निर्माण खर्च बढाउँदै नेपालको विकास लागत नै महँगो बनाइरहेको बताएका छन्। उनीहरूले disaster-response भन्दा climate-resilient development मा अग्रिम लगानी गर्नुपर्नेमा जोड दिए।
  • बाढी प्रभावित शिक्षा क्षेत्र पुनर्निर्माणमा रु. २.३४ अर्ब आवश्यक (२०८३/०५/२६): सरकारी प्रारम्भिक मूल्यांकनले क्षतिग्रस्त विद्यालय तथा शैक्षिक संरचना पुनर्निर्माण गर्न करिब रु. २.३४ अर्ब लाग्ने देखाएको छ। रसुवामा मात्र १८ विद्यालय प्रभावित भएका छन्।
  • नेपालले ACC Premier Cup जित्दै Asia Cup मा स्थान बनायो (२०८३/०५/२७): नेपालले UAE लाई ४४ रनले हराउँदै ACC Men’s Premier Cup उपाधि जित्यो र २०२७ Asia Cup का लागि छनोट सुनिश्चित गर्‍यो। यसले नेपाली क्रिकेटका लागि महत्वपूर्ण अन्तर्राष्ट्रिय उपलब्धि थप्यो।
  • विद्यालय पाठ्यक्रममा AI, उद्यमशीलता र विपद् तयारी समेट्ने प्रक्रिया सुरु (२०८३/०५/२९): सरकारले कक्षा १–१२ को राष्ट्रिय पाठ्यक्रम पुनरावलोकन गर्दै Artificial Intelligence, entrepreneurship, disaster preparedness र indigenous knowledge जस्ता विषयलाई नयाँ पाठ्यक्रममा समेट्नेबारे देशव्यापी परामर्श सुरु गर्‍यो।
  • भारतले नेपाललाई ६५४ मेगावाटसम्म विद्युत् निर्यात स्वीकृति दियो (२०८३/०५/२९): भोटेकोशी विपद्ले नेपालको जलविद्युत् उत्पादनमा असर पारेपछि भारतले दैनिक १८ घण्टासम्म ६५४ मेगावाट विद्युत् नेपाल पठाउन अनुमति दिएको छ। यो व्यवस्था ३१ डिसेम्बर २०२६ सम्मका लागि रहेको Reuters ले जनाएको छ।
  • भोटेकोशी बाढीमा मृतक संख्या १,३९९ पुग्यो (२०८३/०५/३१): NDRRMA का अनुसार सेप्टेम्बर १६ सम्म कम्तीमा १,३९९ जनाको मृत्यु पुष्टि भएको र करिब ५,२०० जना अझै बेपत्ता थिए। १,२०० भन्दा बढी अज्ञात शवबाट DNA नमुना संकलन गरिएको थियो।
  • अर्थमन्त्री स्वर्णिम वाग्ले पुनर्निर्माण सहयोगका लागि भारत भ्रमणमा (२०८३/०६/०१): अर्थमन्त्री वाग्लेले नयाँ दिल्लीमा भारतीय अधिकारी र व्यावसायिक नेतृत्वसँग विपद्पछिको पुनर्निर्माण, व्यापार, लगानी, ऊर्जा र आर्थिक सहकार्यबारे छलफल गर्ने कार्यक्रम अघि बढाए।
  • १४,५०० भन्दा बढी बालबालिकाको पढाइ प्रभावित (२०८३/०६/०२): रसुवा, नुवाकोट र धादिङका ६३ शैक्षिक संस्थामा अध्ययनरत १४,५०० भन्दा बढी विद्यार्थीको पढाइ बाढीले प्रभावित गरेको सरकारी मूल्यांकन सार्वजनिक भयो। तीमध्ये ९,४३० बालबालिका प्रत्यक्ष रूपमा प्रभावित भएका छन्।
  • Upper Trishuli-1 सुरुङबाट छ शव फेला (२०८३/०६/०२): उद्धार टोलीले बाढीपछि बेपत्ता कामदार खोज्ने क्रममा Upper Trishuli-1 जलविद्युत् आयोजनाको सुरुङबाट छ शव निकाले। सुरुङभित्र थप व्यक्ति हुन सक्ने आशंकामा खोजी जारी राखियो।
  • सरकारले १३ देशका लागि राजदूत सिफारिस गर्‍यो (२०८३/०६/०२): मन्त्रिपरिषद्ले भारत, चीन, अमेरिका, बेलायतलगायत १३ मुलुकका लागि नयाँ राजदूत सिफारिस गर्‍यो। करिब ४,४०० आवेदनबाट छनोट प्रक्रिया अघि बढाइएको थियो।
  • हिमताल जोखिम न्यूनीकरण माग गर्दै ४,९०० मिटर उचाइमा युवाको अनशन (२०८३/०६/०२): मनास्लु आधार शिविर क्षेत्रमा युवाहरूले हिमतालको नियमित निगरानी, early-warning system र जलवायुजन्य जोखिम न्यूनीकरणका ठोस उपाय माग गर्दै अनशन सुरु गरे।
  • संविधान दिवस मनाइयो (२०८३/०६/०३): राष्ट्रपति, प्रधानमन्त्री र प्रमुख दलका नेताहरूले संविधान कार्यान्वयन, सामाजिक न्याय, समावेशिता, सुशासन र आर्थिक विकासलाई प्राथमिकता दिनुपर्ने सन्देश दिए। संविधान संशोधनको आवश्यकता र दायराबारे भने राजनीतिक मतभेद जारी छ।
  • भोटेकोशी विपद्को कारण पत्ता लगाउन वैज्ञानिक अध्ययन समिति गठन (२०८३/०६/०३): ऊर्जा मन्त्रालयले hydrology, glaciology, geology, remote sensing र disaster-risk विशेषज्ञसहित सात सदस्यीय टोली गठन गर्‍यो। अध्ययनले विपद्को वास्तविक trigger, घटनाक्रम र जलवायु परिवर्तनको सम्भावित भूमिकाको अध्ययन गर्नेछ।
  • २०औँ Asian Games मा नेपालको अभियान सुरु (२०८३/०६/०३): जापानको Aichi-Nagoya मा Asian Games औपचारिक रूपमा सुरु हुँदा नेपालको १३५ सदस्यीय खेलाडी टोली २१ खेलमा सहभागी भयो। नेपालले अहिलेसम्म Asian Games मा २६ पदक जितेको छ, तर स्वर्ण पदक भने जित्न सकेको छैन।
  • उदयपुर अस्पतालका बन्द सेवा पुनः सञ्चालनतर्फ (२०८३/०६/०४): उदयपुर अस्पतालले बिग्रिएका dialysis machine पुनः सञ्चालन, कर्मचारी उपस्थितिमा कडाइ र औषधि आपूर्ति सुधारको प्रक्रिया अघि बढाएको छ। अस्पतालले electronic medical record सुरु गर्ने तयारीसमेत गरेको छ।
  • संविधान संशोधनको दायरामा दलहरूबीच सहमति बन्न सकेन (२०८३/०६/०४): सरकारले संविधान संशोधनको तयारीका लागि प्रक्रिया अघि बढाए पनि कुन विषय संशोधन गर्ने भन्नेमा प्रमुख राजनीतिक शक्तिहरूबीच साझा धारणा बन्न सकेको छैन।
  • Huawei ले नयाँ chip architecture आधारित smartphone सार्वजनिक गर्‍यो (२०८३/०५/२२): Huawei ले Tau Scaling Law आधारित Kirin chip प्रयोग गरिएको नयाँ smartphone सार्वजनिक गर्दै semiconductor क्षेत्रमा आफ्नो घरेलु प्रविधि क्षमता प्रदर्शन गर्‍यो। अमेरिकी chip restrictions का बीच चीनको semiconductor प्रतिस्पर्धा तीव्र हुँदै गएको छ।
  • चीनले २०३० सम्म AI computing capacity चार गुणा बढाउने लक्ष्य राखेको (२०८३/०५/२२–२३): चीनले आफ्नो intelligent computing capacity तीव्र रूपमा विस्तार गरी २०३० सम्म ठूलो AI infrastructure बनाउने योजना अघि सारेको छ। जून २०२६ सम्म क्षमता २,१८५ EFLOPS पुगेको चिनियाँ अधिकारीहरूले बताएका छन्।
  • DeepSeek IPO तयारीतर्फ अघि बढेको (२०८३/०५/२४): चिनियाँ AI कम्पनी DeepSeek ले Shanghai को STAR Market मा सूचीकरणको तयारीका लागि underwriter सँग छलफल अघि बढाएको रिपोर्ट आएको छ। कम्पनीले pre-IPO financing समेत अघि बढाइरहेको बताइएको छ।
  • JD.com ले ३० लाख robots प्रयोग गर्ने योजना सार्वजनिक गरेको (२०८३/०५/२४): चीनको JD.com ले logistics तथा warehouse automation का लागि आगामी वर्षहरूमा करिब तीन मिलियन robot प्रयोग गर्ने योजना अघि सारेको छ। frontline कर्मचारीलाई प्राविधिक भूमिकातर्फ retrain गर्ने योजना पनि छ।
  • Apple ले पहिलो foldable iPhone सार्वजनिक गर्‍यो (२०८३/०५/२५): Apple ले foldable smartphone बजारमा प्रवेश गर्दै आफ्नो पहिलो foldable iPhone सार्वजनिक गरेको रिपोर्ट आएको छ। कम्पनीको प्रमुख प्रतिस्पर्धा Huawei लगायत चिनियाँ premium smartphone निर्मातासँग हुने देखिएको छ।
  • BRICS शिखर सम्मेलन नयाँ दिल्लीमा सुरु (२०८३/०५/२७): भारतको राजधानी नयाँ दिल्लीमा BRICS राष्ट्रका नेताहरू भेला भए। व्यापार, स्थानीय मुद्रामा कारोबार, AI, ऊर्जा सुरक्षा, Global South को प्रतिनिधित्व तथा मध्यपूर्वको तनाव सम्मेलनका प्रमुख विषय बने।
  • BRICS New Delhi Declaration जारी (२०८३/०५/२८): दुईदिने सम्मेलनले बहुपक्षीय सहकार्य, digital economy, AI, कृषि, जलवायु resilience र emerging economies को भूमिकालाई जोड दिने संयुक्त घोषणा स्वीकार गर्‍यो।
  • AI विकास सुस्त बनाउने प्रस्तावमाथि विश्वव्यापी बहस तीव्र (२०८३/०५/२९–३०): OpenAI, Anthropic, Google DeepMind र अन्य AI नेतृत्वले frontier AI को तीव्र विकाससँग जोडिएका safety risks बारे थप independent evaluation र अन्तर्राष्ट्रिय सहकार्यको आवश्यकता उठाए। चिनियाँ अनुसन्धानकर्ताले भने यस्तो slowdown ले स्थापित अमेरिकी कम्पनीलाई फाइदा पुग्न सक्ने तर्क गरे।
  • Palantir र Nvidia ले संवेदनशील काममा AI model प्रयोग सीमित गर्न थाले (२०८३/०५/२९): proprietary data र cybersecurity सम्बन्धी चिन्ताका कारण केही ठूला कम्पनीले बाह्य AI model को प्रयोगमा नयाँ प्रतिबन्ध र zero-data-retention जस्ता ग्यारेन्टी माग्न थालेको रिपोर्ट आयो।
  • Strait of Hormuz मा जहाज आवागमन अत्यन्त घट्यो (२०८३/०६/०१): क्षेत्रीय सैन्य तनावका बीच एक दिनमा केवल तीन commercial vessel ले Strait of Hormuz पार गरेको ship-tracking data ले देखायो। यसले तेल आपूर्ति, समुद्री ढुवानी र बीमा लागतसम्बन्धी विश्वव्यापी चिन्ता बढायो।
  • Alibaba ले करिब १५० रोग पहिचान गर्न सक्ने open-source AI model सार्वजनिक गर्‍यो (२०८३/०६/०२): Alibaba ले cancer सहित करिब १५० स्वास्थ्य अवस्थाको पहिचानमा सहयोग गर्ने नयाँ medical AI model open-source गरेको रिपोर्ट सार्वजनिक भयो। चीनमा healthcare AI को प्रयोग तीव्र रूपमा विस्तार हुँदैछ।
  • Ant International ले AI-agent आधारित financial automation suite सार्वजनिक गर्‍यो (२०८३/०६/०२): नयाँ प्रणालीमा AI agents लाई निश्चित financial task delegate गर्न मिल्ने तर account को पूर्ण नियन्त्रण हस्तान्तरण गर्न नपर्ने व्यवस्था समावेश गरिएको छ।
  • चिनियाँ अनुसन्धानकर्ताले पुराना lithography tool बाट 3nm chip बनाउने मार्ग देखाए (२०८३/०६/०३): Chinese Academy of Sciences का अनुसन्धानकर्ताले advanced EUV system बिना पनि पुराना lithography उपकरण प्रयोग गरेर 3nm-class semiconductor उत्पादनतर्फ जान सकिने सम्भावित विधि प्रस्तुत गरे। यो अझै mass production चरणमा पुगेको छैन।
  • अमेरिकाले नयाँ AI adviser नियुक्त गर्ने तयारी गर्‍यो (२०८३/०६/०३): अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले नयाँ AI adviser नियुक्त गर्ने र ‘AI force’ बनाउने घोषणा गरे। उनले AI innovation लाई प्रोत्साहन गर्ने तर अतिरिक्त नियमनप्रति सावधानी अपनाउने धारणा व्यक्त गरेका छन्।
  • अमेरिका–चीन वार्तामा AI र critical minerals प्रमुख मुद्दा बने (२०८३/०६/०४): अमेरिकी Treasury Secretary Scott Bessent र चिनियाँ Vice Premier He Lifeng बीच न्यूयोर्कमा व्यापार, tariffs, AI security र critical minerals आपूर्तिबारे वार्ता भयो। यी छलफल आगामी Trump–Xi शिखर भेटको तयारीका रूपमा हेरिएको छ।
  • UN महासभा विश्वव्यापी युद्ध, AI र जलवायु मुद्दाबीच सुरु हुँदै (२०८३/०६/०४): करिब १३० राष्ट्रप्रमुख सहभागी हुने संयुक्त राष्ट्र महासभामा मध्यपूर्व, युक्रेन युद्ध, विश्व अर्थतन्त्र, जलवायु जोखिम र AI governance प्रमुख एजेन्डा बन्ने भएका छन्।
  • AI भन्दा AI प्रयोग गर्ने मानव साइबर आक्रमणको ठूलो जोखिम रहेको विश्लेषण (२०८३/०६/०४): cybersecurity विशेषज्ञहरूले critical energy infrastructure मा स्वतन्त्र ‘rogue AI’ भन्दा generative AI प्रयोग गर्ने मानव आक्रमणकारी तत्कालका लागि ठूलो खतरा रहेको बताएका छन्। पुराना industrial systems र कमजोर cyber protection मुख्य जोखिमका रूपमा देखिएका छन्।

स्रोत तथा थप अध्ययन

  1. Reuters — AI policy, international technology, US–China tech relations
  2. South China Morning Post (SCMP) — China AI, Huawei, DeepSeek, semiconductor तथा Asian technology
  3. The Verge — AI safety, cybersecurity र technology policy
  4. TechCrunch — AI companies, startups तथा product developments
  5. सम्बन्धित technology कम्पनीका आधिकारिक announcements आवश्यकताअनुसार cross-check गरिएको छ।

Leave a Comment